CAFE |ME VIET CON KHEN HAY | PleikuCafe | Nguoi yeu Pleiku | Tin tuc Pleiku | Con nguoi Pleiku | Que huong Pleiku | Cafe Pleiku
( 16:44:43 16-09-2015 )

 

Chút băn khoăn bên lề “một tác phẩm văn học đúng nghĩa”

 

L.T.S: Anh Nguyễn Quang Tuệ email cho tòa soạn đề nghị chúng tôi dùng bài này trên tinh thần trao đổi học thuật. BBT Tạp chí đã cân nhắc rất kỹ và trước khi cho đăng bài viết này, trực tiếp TBT Tạp chí đã email cho nhà văn Thu Loan, đại ý rằng nếu là bài viết về người khác thi BBT cho đăng ngay, nhưng viết về Thu Loan nên BBT muốn nghe ý kiến chị. Theo BBT thì nhà văn Thu Loan nên viết một bài trao đổi lại, và BBT sẽ in cùng lúc 2 bài trong số này, bởi đây là cách tốt nhất để mình chủ động thông tin, chứ bây giờ, bài này không đăng ở đây sẽ đăng chỗ khác, sẽ lên các blog, facebook, khi ấy mình không chủ động được. Sau một đêm thì nhà văn Thu Loan trả lời email: “Tự do ngôn luận là quyền của mỗi người. Một số nhận định trong bài giới thiệu sách là của Trung Trung Đỉnh và Phạm Đức Long. Rất tiếc em cũng không để ý để sửa cho cháu giống như làm khoa học để đỡ bị hiểu nhầm. Xin bật mí với anh, cháu có vài bài phân tích về thơ của mẹ nữa. Các cô giáo dạy văn trong trường đều biết song em sợ người ta nói: “mẹ hát con khen hay” nên không cho gửi ở đâu. Nhưng thôi. Em không tranh luận vì em cũng chẳng muốn mất thời gian vào những việc như vậy. Nếu có đăng, tình cảm của em với Tuệ không thay đổi. Em vẫn trân trọng. Cảm ơn anh nhé”.

Chúng tôi đăng bài này trong sự tôn trọng cả 2 người, 2 tác giả thân thiết của Tạp chí Văn nghệ Gia Lai.

B.B.T

Tạp chí Văn nghệ Gia Lai số 198 (5/2015) từ trang 88 đến trang 91 có bài “Đọc lại tiểu thuyết CUỐN TRONG DÒNG LŨ” (CTDL) của tác giả Kim Thư gây chú ý.

Trong toàn bài, tên cuốn sách được thể hiện dưới dạng in hoa là một sự chú ý, nhưng có lẽ nó còn gây hiệu ứng hơn khi ngay cuối tên bài viết là một dấu hoa thị dẫn đến cước chú: “Tác phẩm vừa được UBND tỉnh Gia Lai mua làm quà tặng trong dịp kỷ niệm 40 năm giải phóng tỉnh Gia Lai”. Niềm tự hào của tác giả tiểu thuyết dường như đã lây cả sang người viết bài này? Kể cũng đúng thôi, bởi trong thời buổi kinh tế khó khăn, văn hóa đọc đang xuống cấp trầm trọng như hiện nay, liệu đã có nhà văn nào ở Gia Lai bán được một lần gần hàng ngàn cuốn sách (lại là tiểu thuyết)? Liệu có ai dám bỏ ra gần hàng trăm triệu đồng để mua tiểu thuyết làm quà (cho đại biểu nhân một ngày kỉ niệm)?

Mở đầu bài viết đầy hứng khởi, tác giả Kim Thư cho biết chi tiết: “Tiểu thuyết CTDL của nhà văn Thu Loan ra đời năm 2000 (Nhà xuất bản Quân đội nhân dân 2000, Nhà xuất bản Đà Nẵng 2010). Tác phẩm đạt giải A Giải thưởng Văn học nghệ thuật Gia Lai lần thứ Nhất (2000 – 2005). Và năm 2014, tác phẩm được tái bản để bạn đọc có cơ hội tiếp cận nhiều hơn với tác phẩm, biết thêm có một cuốn tiểu thuyết viết về Gia Lai sau hậu chiến của một tác giả đang sống và viết trên chính mảnh đất Gia Lai”.

Quả là một kỉ lục đáng mừng và đáng nể! Ở Gia Lai, ở Tây Nguyên, thậm chí trên phạm vi rộng hơn là cả nước, không phải tiểu thuyết nào cũng nhận được sự ưu ái của độc giả như vậy. Chưa đầy 15 năm, 3 lần in. Và với một tầm vóc, chất lượng như đã được giới thiệu, đương nhiên chắc chắn số lượng ấn bản của tiểu thuyết này không thể nhỏ. Tuy thế, nếu tác giả Kim Thư chịu khó đọc trang 156 cuốn kỉ yếu Hội viên Hội VHNT Gia Lai do cơ quan này xuất bản năm 2014 thì sẽ biết thêm sách trên đã được in thêm một lần nữa vào năm 2005. Như vậy là sau gần 15 năm ra đời, CTDL đã có 4 lần được in “để bạn đọc có cơ hội tiếp cận nhiều hơn với tác phẩm”.

Tiểu thuyết nói trên có nội dung là gì? Theo Kim Thư thì “CTDL viết về Pleiku trước và sau ngày giải phóng 1975. Thông qua cuộc chạy loạn của gia đình một sĩ quan quân đội Cộng hòa là Đại tá Hoàng (tiêu biểu cho tư tưởng chống Cộng, trung thành với Quốc gia) và một gia đình nông dân hết sức bình thường ở Pleiku là ông Nguyễn Văn Công, tiểu thuyết đã phản ánh sự thất bại thảm hại của chính quyền Sài Gòn từ sự tan rã của chính nó dưới cái nhìn của người trong cuộc.

… Thông qua diễn biến cuộc chạy loạn và số phận những người trong gia đình đại tá Hoàng, ông Công mà bao sự việc trong đời sống xã hội được phơi bày sắc nét. Khó ai có thể quên được giai đoạn xã hội sau giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước với nhiều chính sách diễn ra, để lại dấu ấn sâu sắc trong trí nhớ nhiều người.

… Tác giả CTDL đã dẫn người đọc về một giai đoạn lịch sử chưa xa lắm với Gia Lai nói riêng, cả nước nói chung. Mỗi người tự quyết định số phận của mình nhưng hơn bao giờ hết, họ còn bị lệ thuộc rất nhiều vào các sự kiện, yếu tố xã hội”.

Tiểu thuyết nói trên đã đạt đến trình độ nghệ thuật nào? Vẫn theo Kim Thư thì “CTDL đã thể hiện nhiều nghệ thuật thuật nhuần nhuyễn như thủ pháp đồng hiện giữa chiến tranh – hòa bình, nước ta – nước Mỹ, quá khứ - hiện tại, hiện tại – tương lai. Dòng suy nghĩ, liên tưởng đan xen khiến cả cuốn tiểu thuyết dày không bị đơn điệu, nhàm chán. Bên cạnh đó, những đoạn miêu tả mưa ở Gia Lai rất đặc sắc: Những cơn mưa mịt mù trời đất. Mưa dai dẳng ban ngày, mưa thầm thĩ ban đêm…

… CTDL thuần khiết chất văn mượt mà, trữ tình mà vẫn đem lại cảm giác đau đớn, hụt hẫng cho người đọc bởi bao điều tốt đẹp đã bị chiến tranh tàn phá. Chính chiến tranh đã gây ra bao thảm họa cho con người, đẩy con người đến bước đường cùng…”

Sau những dẫn giải hướng tới việc khẳng định “đẳng cấp” của tiểu thuyết trên qua các phương diện nội dung và nghệ thuật, tác giả bài viết kết luận: “Vì những ý nghĩa sâu sắc đó mà gần mười lăm năm sau, đọc lại CTDL, người đọc vẫn say sưa, bị cuốn hút từ trang đầu đến trang cuối (nhất là lần tái bản vừa rồi tác giả đã cắt gọn, loại bỏ những chi tiết chưa chuẩn xác). Đó là giá trị lâu bền của một tác phẩm văn học đúng nghĩa”.

Quả đúng là viết được cuốn tiểu thuyết đình đám như nhà văn Thu Loan đã khó, thai nghén, sinh nở được một bài nặng kí như tác giả Kim Thư cũng không dễ chút nào. Ít nhất, đó phải là một người đam mê tiểu thuyết, thậm chí một người có thể nói là thần tượng tác giả CTDL. Bởi nếu không thế, rất khó để tác giả cảm nhận được một cách sâu sắc giá trị đích thực của từng trang văn đã đành mà đương nhiên người viết ấy cũng sẽ ít có cơ hội nắm bắt chính xác những thay đổi, chỉnh lí dù là rất nhỏ, ví như “vửa rồi tác giả đã cắt gọn, loại bỏ những chi tiết chưa chuẩn xác” trong cuốn sách. Những nhận xét về cuốn tiểu thuyết này của Kim Thư rất có thể gợi mở một suy nghĩ rằng trong tương lai gần, CTDL sẽ trở thành một tác phẩm kinh điển của văn học nước nhà?

Qua việc này, thực sự chỉ có thể nói rằng đó là hạnh phúc lớn lao của một người cầm bút, có tri âm tri kỉ đồng hành trên con đường sáng tạo vốn vẫn thường được mệnh danh là cô đơn hạng nhất.

Đến đây, đáng ra tôi nên đóng bài viết của mình lại sau khi khen “vuốt đuôi” các tác giả một vài câu - mà tôi đoán chắc chưa khen đã biết thừa. Bỗng dưng, sực nhớ chính tôi cũng đã đọc cuốn sách kể trên với ít nhiều háo hức ban đầu. Có khác chăng là tôi đã không tìm được cảm giác “say sưa” và càng không “bị cuốn hút từ trang đầu đến trang cuối” như người khác mà thôi. Chuyện đó cũng bình thường, bởi có thể tạng tôi không hợp sách này, có thể năng lực thẩm thấu còn hạn chế hoặc đơn giản đó là sự khác nhau về cảm nhận trước văn chương của mỗi người. Tôi không thích không có nghĩa là nó không hay.

Chính vì vậy, tôi nể phục khi biết được ít nhất có một người dõi theo CTDL hàng chục năm nay, nghiền ngẫm rồi chỉ ra giúp chúng tôi (hẳn tôi không phải là trường hợp duy nhất) những vẻ đẹp trong “một tác phẩm văn học đúng nghĩa” ấy. Thế rồi, không hiểu sao, trong niềm cảm xúc biết ơn ấy, bỗng nhiên tôi tự hỏi: tác giả Kim Thư là ai?

Tôi ở Gia Lai chưa thật lâu nhưng dường như đã đủ thời gian để biết gần hết những người cầm bút nơi này. Kim Thư là một cái tên mới, ít nhất là trên địa hạt “phê bình văn học” địa phương. Vì thế, dù mới chỉ được đọc duy nhất một bài này của tác giả song bản thân vẫn mừng thầm: đó có thể là một dấu hiệu tích cực cho lĩnh vực lí luận phê bình văn học Gia Lai vốn đang có vẻ nghèo nàn về lực lượng.

Nhưng Kim Thư là ai?

Tôi nhớ trong một buổi sinh hoạt văn nghệ thơ nhạc hồi đầu năm 2015, tại hội trường Hội Văn học Nghệ thuật Gia Lai, nhà thơ Văn Công Hùng nói mà gần như là giới thiệu cùng mọi người về một nữ tác giả có truyện ngắn mới in trên tạp chí nơi ông đang là Tổng Biên tập. (Sau này, được biết đó truyện ngắn Điều kỳ diệu, tạp chí Văn nghệ Gia Lai, số 196, 3/2015). Lúc đó, nhiều người đã ngoái lại nhìn nữ sinh trung học mang tên Kim Thư ấy một cách trìu mến hơn là tò mò. Hôm ấy, Kim Thư đi cùng với mẹ của mình, là nhà văn Thu Loan.

Từ bấy đến nay, tôi cứ băn khoăn mãi. Không lẽ Kim Thư hôm ấy lại cũng chính là Kim Thư tác giả bài viết mà tôi đang nói đến hôm nay? Chẳng thể nào, bởi Kim Thư hiện chỉ mới học lớp 12, tầm 17 - 18, nghĩa là 15 năm trước, cháu mới 2 - 3 tuổi, đương nhiên chưa thể biết chữ đủ để đọc tiểu thuyết CTDL dày mấy trăm trang, rồi bây giờ tức “gần mười lăm năm sau đọc lại” và viết một bài đáng nhớ như đã nêu.

Hỏi bộ phận biên tập ở tạp chí Văn nghệ Gia Lai thì được biết người đưa bài viết nói trên đến tòa soạn và nhận nhuận bút chính là tác giả Thu Loan. Tất nhiên, chi tiết này không thể là căn cứ để nói rằng Thu Loan đã viết bài đó, mượn tên con gái mình rồi gửi đăng để tự quảng bá cho mình. Bởi với tư cách một “tiểu thuyết gia”, một hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, cựu Phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Gia Lai, tác giả CTDL không thể làm cái việc thiếu tự trọng đến kì quặc ấy được.

Kim Thư tác giả bài viết trên là ai, đương nhiên không quan trọng lắm nhưng nếu biết thì vẫn hay hơn. Tôi đã thực lòng nghĩ như vậy, nên khi hỏi thêm lần nữa thì được người có trách nhiệm cho biết: Đây là bài của con gái nhà văn Thu Loan; khi gửi bài chị Thu Loan đã nói như vậy. Nghĩa là chính Kim Thư đã viết bài “đọc lại tiểu thuyết” giới thiệu cuốn CTDL của mẹ mình. Và như vậy, cái điều tôi lo lắng đã xảy ra? Không, tôi  không muốn tin vào điều đó!

Chút băn khoăn bên lề về “một tác phẩm văn học đúng nghĩa” của tôi là như vậy, xin chia sẻ cùng bạn đọc*.

Nguyễn Quang Tuệ

---

*. Bài đã in trên Tạp chí Văn nghệ Gia Lai, số 202, 9/2015. Tít ngoài bìa do chúng tôi đặt. 

Bình chọn bài viết
Điểm trung bình : Tổng điểm : 622 / 133
Bình chọn :
Đánh giá bài viết
Đánh giá bài viết
Họ và tên :
Email :
( Email này sẽ được ẩn )
Nội Dung :
 

Tin mới hơn
  • Không có
Tin cũ hơn