NGUYEN NGOC RUNG|12345678 | PleikuCafe | Nguoi yeu Pleiku | Tin tuc Pleiku | Con nguoi Pleiku | Que huong Pleiku | Cafe Pleiku

Thời đất nước còn chiến tranh, cái tên nhà văn Nguyên Ngọc tôi biết đến không phải từ đọc tác phẩm của ông, lại cũng chẳng phải có lần gặp mặt nhà văn, bởi vào tháng năm ấy, lúc ông đang ở chiến khu , thì lớp chúng tôi còn là những cậu học sinh nhỏ trung học trong các đô thị miền Nam, vậy mà trên số báo Nghệ thuật Xuân Bính ngọ - 1966 giữa Sài Gòn năm ấy, có một bài báo đã đường hoàng giới thiệu nhà văn Nguyên Ngọc đến với công chúng miền Nam.                            

Bây giờ lại mùa xuân năm con ngựa (Giáp ngọ), vậy là tròm trèm nửa thế kỷ trôi qua, số báo Nghệ thuật Xuân năm ấy tôi vẫn còn lưu giữ như nét son đẹp của một thời. Chính xác, còn có thể là cái đẹp của mọi thời, bởi vì nó, như người ta thường nói đấy là: lương tâm văn học. Lịch sử từng chứng minh, bằng cách nào đó, những giá trị nhân văn như thế, có khả năng tồn tại với con người, cho dù cái cuối cùng có khi nó còn lại chỉ là một ánh chớp. Sau ngày hòa bình, tôi có dịp gặp gỡ và ít nhiều quen biết với nhà văn Nguyên Ngọc, và đã mang tới tặng ông bản photo số báo tết năm ấy. 

 


 

Xin trở lại với cái ngày tôi cầm trên tay tờ báo Nghệ thuật Xuân Bính ngọ - 1966. Đây là số đặc biệt của một tuần báo văn học nghệ thuật ra vào dịp tết, do nhà văn Mai Thảo làm chủ nhiệm.  Cũng như nhiều tờ báo khác, số tết báo Nghệ thuật in ấn màu sắc đẹp hơn, số trang tăng lên, và nhất là sự đóng góp của nhiều nhà văn, nhà nghiên cứu, phê bình thuộc vào hàng sáng danh trên văn đàn các đô thị miền Nam lúc bấy giờ. Nhưng cái dấu ấn, cái đặc điểm nổi bật của tờ Nghệ thuật số Xuân  Bính ngọ là, trong một bài báo khá dài viết về những nhà văn Sài Gòn, tác giả bài viết đã chen vào giữa, giới thiệu một nhà văn... kháng chiến, mà như tôi đã nói, ấy là Nguyên Ngọc.

Bài báo, nói đúng hơn là một tiểu luận văn học, có tiêu đề là: " Mười năm truyện ngắn", tác giả là nhà văn, nhà phê bình Tam Ích nổi tiếng ở Sài Gòn thời ấy. Có thể nói đây là một  đánh giá, một nhận định có tính tổng kết qua cái nhãn quan của Tam Ích, theo tuyến thời gian quãng từ sau hiệp định Geneve (1954) đến Xuân Bính ngọ-1966, và cố nhiên là chỉ trong  vùng miền văn học miền Nam mà cụ thể ở đây là các nhà văn Sài Gòn. Đọc bài viết " Mười năm truyện ngắn", tôi hình dung đến cái tư thế ngồi viết hết sức sảng khoái của nhà văn Tam Ích. Giữa lúc  cây bút ông đang ngon trớn  điểm từng gương mặt  quen thuộc: Sơn Nam, Bình Nguyên Lộc, Nhất Hạnh, Mặc Đỗ, Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền, Trần Dạ Từ...Và, dường như đến hồi cao trào nhất, say sưa nhất, bất ngờ và cũng là độc đáo  nhất, Tam Ích chọn Nguyên Ngọc đưa vào bài viết một cách ngon lành. Mà Nguyên Ngọc xuất hiện mới đẹp đẽ làm sao: "... Và trong khi tôi chưa được đọc thêm một người mà tôi cho là một ngôi sao sáng nhất hiện thời là Nguyên Ngọc đã viết Đất nước đứng lên cách đây mấy năm...Một khi đã có kỹ thuật độc đáo rồi chỉ còn hai ngã : một là chỉ viết những chuyện tầm thường thì rồi tài sẽ  đứng lại, hai là dùng kỹ thuật của mình để kể những truyện độc đáo, thì tương lai lộng lẫy không biết đâu là chừng... Còn với Nguyên Ngọc thì lại khác hẳn, dẫu không từ Nga từ Mỹ từ năm châu bốn biển tới cho nên tơ là tơ thuần Á đông, thuần Việt Nam, đây là tinh hoa thuần túy của đất nước, của gấm vóc. Tôi nói tinh hoa mà không ngượng miệng chút nào! Xin ngã nón rất thấp !". Vậy đấy, bao nhiêu nhân vật trong bài viết dường như nhòa đi bởi ngôi sao sáng Nguyên Ngọc xuất hiện. Tôi đoan chắc rằng, cả cuộc đời nhà văn Tam Ích (1915- 1972), ông chưa hề một lần nào gặp Nguyên Ngọc. Nói lên điều này là để tránh đi những ngộ nhận, hiểu lệch lạc, rằng họ có khi cùng hội cùng thuyền mà " bồng bế" nhau, hoặc vì những lý do quan hệ như thế nào đó.

Một lẽ khác, dưới chế độ Sài Gòn thời ấy, cái rào cản chính trị đã làm bao nhiêu tờ báo, tạp chí và cá nhân một số nhà văn có sáng tác, hoặc viết bài về đề tài kháng chiến cũng lắm phen lên bờ xuống ruộng. Tôi còn nhớ cái truyện ngắn " Cha và Anh" của nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng đăng trên tạp chí Vấn Đề của ông Vũ Khắc Khoan. Chỉ vì cái truyện có hơi hướm đánh Tây, kể chuyện kháng chiến, lại bê cái bài hát " Bà mẹ Gio Linh" của nhạc sĩ Phạm Duy vào, thế nên tạp chí bị chính quyền Sài Gòn tịch thu và bắt đóng cửa, còn tác giả của nó- nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng phải xách chiếu ra hầu tòa. Nhắc lại một mẩu chuyện trong hàng khối chuyện, để thấy trái tim quả cảm của Tam Ích, khi ông dám viết về một nhà văn " Việt Cọng" tầm cỡ như Nguyên Ngọc, mà những nhận định toàn là ngôi sao sáng, là tinh hoa, là gấm vóc. Viết như thế hẳn là ông cũng đã lường cái hậu quả bất trắc nào đó sẽ gieo xuống cuộc đời cầm bút của mình. Nhưng lương tâm văn học, như tôi đã nói ở trên, chính là ở sự quả cảm và trung thực đó. Anh không thể nói khác đi lý lẽ của trái tim của minh. Vâng, Yêu ai cứ bảo là yêu. Ghét ai cứ bảo là ghét. Dù ai ngon ngọt nuông chiêu. Cũng không nói yêu thành ghét (Phùng Quán). 

Đến đây hẳn có người chưa quen tác giả  bài báo đó sẽ hỏi: " Tam Ích là ai ? Tôi mượn đôi dòng từ hồi ký của nhà văn Sơn Nam thay cho câu trả lời: " Hồi trước cách mạng tháng Tám, tôi (tức Sơn Nam) được may mắn học trường trung học Cần Thơ. Bấy giờ Cần Thơ có hai trường trung học tư thục là: Nam Hưng và Bassac. Bên trường Nam Hưng, Giáo sư nổi danh nhất là Lê Nguyên Tiếp (tức Tam Ích) thích chống đối thực dân. Khoảng năm 1946- 1947, trong chiến khu, tôi giựt mình vì trên số báo tương đối cũ "Ngày mai" có bài của Tam Ích... Dám viết báo trong vùng địch để chống đối công khai quả là táo bạo". Hóa ra sự quả cảm, sự táo bạo đã tuần hoàn trong máu huyết của Tam Ích từ cái thời ông còn trai trẻ. Sau năm 1954 ông về Sài Gòn dạy học và tiếp tục các công trình nghiên cứu, dịch thuật và triết học. Ông qua đời tại Sài Gòn vào năm 1972 - chọn một cách ra đi vĩnh viễn nhuốm màu huyền thoại . Một số sách của ông đã xuất bản như: Văn nghệ và phê bình, Nghệ thuật và nhân sinh, Diologue (Pháp ngữ), Văn chương và xã hội, Trẻ Guernica (dịch), Kêu thương (dịch),  Sartre và Heidegger trên thảm xanh (triết học), Ý văn (khảo luận)... Lược qua ít dòng về  Tam Ích, đấy cũng là cách tôi muốn nói về cái thẩm quyền của một nhà văn, nhà phê bình khi viết về những nhà văn đồng thời.

Và ở đây, vào cái thời điểm đất nước còn ngăn cách hai miền, Tam Ích đã lựa chọn Nguyên Ngọc, tạc dáng hình  một ánh  sao sáng theo cách lựa chọn của ông. Trong khi nhà văn Nguyên Ngọc đang  kháng chiến từng ngày ở tận vùng rừng núi khu 5 xa lơ xa lắc, thì Tam Ích đường bệ đặt vị thế Nguyên Ngọc lên một tờ báo Xuân thuộc vào hàng " sân rồng" giữa Sài Gòn bất chấp mọi hiểm nguy bất trắc chung quanh. Từ sau số báo Xuân năm đó, chẳng riêng gì lớp chúng tôi, mà có lẽ còn nhiều bạn đọc  ở  miền Nam, bằng nhiều cách khác nhau họ tìm đọc Nguyên Ngọc, để thưởng thức cái món ăn mà như Tam Ích đã giới thiệu, đấy là:  thuần túy tinh hoa của đất nước !

                                                       Nguyễn Nhã Tiên (vannghedanang.org.vn)

Bình chọn bài viết
Điểm trung bình : Tổng điểm : 6 / 2
Bình chọn :
Đánh giá bài viết
Đánh giá bài viết
Họ và tên :
Email :
( Email này sẽ được ẩn )
Nội Dung :
 

Tin mới hơn
Tin cũ hơn