PLEIKU |DAT NUOC DUNG LEN CUOC TRO VE DEP DE | PleikuCafe | Nguoi yeu Pleiku | Tin tuc Pleiku | Con nguoi Pleiku | Que huong Pleiku | Cafe Pleiku


Phỏng vấn, biên tập và công bố là một quy trình của báo chí. Lắm lúc, người được phỏng vấn cũng... bất ngờ khi đọc lại những gì mình đã được hỏi và trả lời, trước đó.

Dưới đây, NQT đăng lại bài mình trả lời phóng viên và bài được đăng trên 1 tờ báo mới ra sáng nay sau đó, cả giấy và online.

A. Bài trả lời phỏng vấn (câu hỏi là của PV gởi qua email, nguyên văn):

Năm nay, anh hùng Nup tròn 100 tuổi và "Đất nước đứng lên" của nhà văn NGuyên Ngọc bước sang tuổi 59, kể từ lần xuất bản đầu tiên. Nhân dịp này, Hội văn học nghệ thuật tỉnh Gia Lai tổ chức rất nhiều hoạt động, trong đó có việc dịch và in "Đất nước đứng lên", song ngữ Bahnar- Việt. Tác phẩm viết về cuộc sống của người Bahnar nhưng đây là lần đầu tiên, "Đất nước đứng lên" được dịch và in bằng tiếng Bahnar.

Thể thao & Văn hóa có cuộc trò chuyện với ông Nguyễn Quang Tuệ- Ủy viên BCH Hội văn học nghệ thuật tỉnh Gia Lai, người trực tiếp phụ trách chương trình kỷ niệm này:

 

1. Thưa ông ! kể từ lần xuất bản đầu tiên, đến nay, "Đất nước đứng lên" đã được dịch sang rất nhiều thứ tiếng như Nhật, Anh, Trung,...Nhưng chưa ai nghĩ đến dịch "Đất nước đứng lên"- tác phẩm của người Bahnar cho chính người Bahnar đọc. Ông có thể chia sẻ gì về lý do dịch và in tác phẩm này sang tiếng Bahnar?

 

NQT: Tôi có cái may mắn là đã ở Gia Lai từ 1988 đến nay. Trước, tôi ở ngành giáo dục, sau sang văn hóa. Phần lớn những việc tôi đã và đang làm đều có liên quan đến văn hóa dân tộc, cụ thể là văn hóa dân gian Bahnar bắc Tây Nguyên. Vì công việc, tôi phải đi nhiều, sống nhiều với bà con Bahnar, phải học phong tục, học tiếng nói của đồng bào... Những việc ấy, khiến tôi dần yêu quý văn hóa Bahnar.

Khi tôi còn khá trẻ, lúc ông Núp đương sống, dưỡng bệnh dài ngày ở Bệnh viện Gia Lai, tôi vẫn thường sang đấy chơi, dẫn bạn bè đi thăm, chụp hình ông. Núp hiền hậu mà quắc thước, đúng là một "già làng Tây Nguyên" như nhà văn Nguyên Ngọc từng viết.

Cũng như nhiều người, tôi thích các tác phẩm của nhà văn Nguyên Ngọc. Khoảng năm 1995, khi ông về Gia Lai làm bộ phim nhựa Đất nước đứng lên thì tôi được gặp và trò chuyện cùng ông. Từ đó, chúng tôi gặp nhau khá thường xuyên, mỗi khi có dịp là lại cùng về làng. Tôi đã theo ông đến nhiều nơi, xa nhất ở Tây Nguyên là về cái làng mà ông từng sống và chiến đấu hồi 1952, là bối cảnh của Rừng Xà Nu. Đêm đó, chúng tôi đã ngủ ở nhà rông hệt như người Sơdră trên ấy. Tôi nghĩ Nguyên Ngọc là một trong những người Kinh yêu Tây Nguyên đến lạ kì.

Tôi lẩn thẩn nghĩ: Đất nước đứng lên nổi tiếng gần 60 năm qua, nhiều người biết và yêu Tây Nguyên, Việt Nam qua nó. Nhưng không có người bản địa nào được đọc sách ấy bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của mình. Thế thì thiệt thòi quá, tiếc quá. Vậy, tại sao lại không dịch nó chứ?

Một lần, lâu lâu rồi, khi ngủ chung với nhà văn trong nhà khách của huyện nọ, tôi đề nghị được dịch Đất nước đứng lên ra tiếng Bahnar. Ông cười, bảo nhất trí thôi, nhưng ai làm. Tôi nhận làm. Ông không nói gì cả. Tôi hiểu: là một dịch giả, ông biết việc ấy quá khó

 

2. Để hoàn thành cuốn song ngữ này,  phải mất bao lâu và kỷ niệm đáng nhớ khi thực hiện công việc này?

NQT: Tôi và người dịch đã mất độ 2 năm để hoàn thành cuốn sách này. In tới in lui nhiều lần. Cách đây 3 ngày, tại nhà tôi, suốt gần một tuần liền, người dịch và tôi trải chiếu ra nền, lật từng trang, soát lại từng dòng lần cuối cùng. Kỉ niệm có nhiều lắm, vui buồn đủ cả. Có những lỗi in khiến chúng tôi cười lăn, chẳng hạn, trong bản sách chúng tôi theo dịch, có câu, đại ý: nửa đêm trong chòi, anh Núp lo lắng không ngủ được, ngồi dậy dựa lưng vào... tường. Hồi đó, giữa rừng núi âm u thì tường ở đâu ra? Chúng tôi đã xin phép nhà văn sửa tường thành vách trong bản in lần này.

Làm thế nào dịch được từ tiểu thuyết? Sau nhiều cân nhăc, và nói thật là cũng không còn tìm được từ nào khả dĩ hơn, tôi đã dùng hơmon (sử thi) để chỉ thể loại của cuốn sách này.

 

3. Dịch tác phẩm tiếng Việt sang ngôn ngữ khác, là điều luôn khiến nhà biên dịch, biên soạn và chính tác giả đau đầu vì e rằng không truyền tải được nghệ thuật "phong ba bão táp" của ngữ pháp Việt Nam. Vậy, đối với tiếng Bahnar thì sao?

NQT: Tiếng nói, chữ viêt Bahnar đang trong giai đoạn phát triển. Ngữ pháp của nó khá đơn giản. Vấn đề ở đây là từ vựng. Tiếng Việt của Nguyên Ngọc trong  Đất nước đứng lên, mặc dù được viết lúc ông mới ngoài tuổi 20 nhưng đã có sự uyển chuyển, nhuần nhuyễn, sâu sắc đáng kể. Hơn thế, cho đến nay, nó vẫn được xem là lời ăn tiếng nói của người Bahnar hồi đó. Thành ra, dịch khá vất vả. Anh Y Phon, người dịch sách này vốn là giáo viên tiểu học. Thế nhưng có nhiều đoạn, anh đọc xong vài lần, vẫn không hiểu hết nghĩa. Lúc trực tiếp, khi qua điện thoại, tôi đành phải dịch tác phẩm ra một thứ tiếng Việt nôm na, mộc mạc hơn để anh hiểu cặn kẽ rồi chuyển ngữ. Quanh chúng tôi, luôn có hàng chục từ điển liên quan các loại, nhưng nhiều khi cũng bất lực, đành vào làng, tìm người già hỏi lại. Và nhiều khi hỏi cũng không xong. Trong tác phẩm có những chỗ chưa thể dịch tốt được, ví dụ: chính ủy, đại hội chiến sĩ thi đua liên khu...

Từ điển Bahnar, kinh thánh, sách học chữ Bahnar đều được sử dụng làm căn cứ, nhưng giữa các tài liệu ấy cũng có nhiều điểm chưa thống nhất, buộc chúng tôi phải cân nhắc, lựa chọn.

Cá nhân tôi biết, vì nhiều lí do, bản dịch của chúng tôi chưa thể sánh với tiểu thuyết của nhà văn Nguyên Ngọc, nhưng đó thực sự là tất cả những gì chúng tôi có thể làm đến thời điểm hiện tại. Sau bản dịch này, chúng tôi vẫn tiếp tục quan tâm đến cuốn sách này, lắng nghe, chỉnh sửa, bổ sung.

 

4. Nhà văn Nguyên Ngọc nói gì về việc dịch và in tác phẩm này sang Bahnar?

NQT: Tôi nghĩ nhà văn Nguyên Ngọc sẽ vui khi biết đứa con của mình được in song ngữ. Ông có viết cho lần in này một lời giới thiệu ngắn gọn. Trong đó, ông gọi đây là "cuộc trở về đẹp đẽ". Ông cho rằng, qua đây, ông đã trả được một chút trong cái món nợ lớn, suốt đời, đối với đồng bào Tây Nguyên của mình.

 

5. Trong quá trình hoàn thiện tác phẩm, các anh có gặp khó khăn gì không?

NQT: Vì đây là công việc do tôi tự nghĩ ra, rồi tự mình tổ chức thực hiện nên khó khăn đến mấy cũng không dám kêu đâu. Người dịch là bạn, để anh có thể giúp một cách tận tình, tôi trích một phần lương của mình để động viên anh. Chúng tôi đã vượt qua nhiều khó khăn, làm việc này một cách âm thầm.

Hội VHNT Gia Lai đánh giá cao việc tổ chức sự kiện 100 năm ngày sinh Anh hùng Núp nên đã chuẩn thuận kế hoạch do tôi đề xuất, bao gồm: triển lãm ảnh, in sách song ngữ, tọa đàm, dã ngoại về làng Núp... Trong điều kiện khó khăn, Hội đã mạnh dạn cấp cho sự kiện 30 triệu đồng. Phần còn, tôi sẽ phải lo, trong đó bao gồm cả việc lên trang cá nhân xin bạn bè, kêu gọi tài trợ,... Tôi tin là mọi việc sẽ ổn.

 

6. Anh dự đoán thế nào về số phận của cuốn song ngữ này? Người Bahnar có thích thú đón đọc?

NQT: Tôi nghĩ trước hết nó sẽ một ấn phẩm có ý nghĩa nhân 100 năm ngày sinh của Núp. Và đương nhiên, tôi tin nó cũng sẽ không chỉ được những người biết chữ Bahnar chú ý, đón đọc, vì tính... mới và lạ. Tôi cũng hi vọng, ở những nơi được dạy và học song ngữ, trong các trường nội trú, học sinh Bahnar sẽ thích cuốn sách này. Chỉ có thể in độ 500 bản, nhưng tôi ước ao rằng, tất cả các làng Bahanr, tất cả các trường học có học sinh Bahnar ở Gia Lai đều được tặng dăm cuốn sách này. Xa hơn một chút, tôi nghĩ giá mà Đất nước đứng lên được dịch ra nhiều thứ tiếng của các dân tộc thiểu số thì hay biết mấy!

 

B. Bài trên báo TT&VH (online: Thứ Tư, 12/03/2014 10:11)

Cuộc trở về đẹp đẽ của 'Đất nước đứng lên'

(Thethaovanhoa.vn) - Kể về cuộc đấu tranh chống Pháp của những người dân tộc Bahnar, vậy nhưng Đất nước đứng lên (nhà văn Nguyên Ngọc) lại chưa bao giờ được đến với những người Bahnar bằng tiếng mẹ đẻ - cho dù cuốn tiểu thuyết này đã từng dịch ra các thứ tiếng Nhật, Anh, Trung... trong suốt 57 năm kể từ khi ra đời.

Tháng 4 năm nay, bản dịch song ngữ Bahnar- Việt của tác phẩm này sẽ ra mắt, nhân kỉ niệm 100 năm sinh của anh hùng Núp. Thể thao & Văn hóa trao đổi với ông Nguyễn Quang Tuệ- Ủy viên BCH Hội Văn Học Nghệ Thuật tỉnh Gia Lai, người trực tiếp phụ trách việc dịch và in tác phẩm này:

* Mọi chuyện được bắt đầu thế nào, thưa ông?

- Tôi say mê các tác phẩm của Nguyên Ngọc và đã từng có dịp gặp gỡ cả ông lẫn anh hùng Núp. Sống tại Gia Lai từ 1988 tới nay, tôi tiếp xúc và được hiểu về văn hóa, phong tục, con người Bahnar khá nhiều. Yêu quý họ, tôi lại càng mong những người dân Bahnar có dịp được đọc  Đất nước đứng lên bằng tiếng mẹ đẻ của họ.

Một lần, lâu lâu rồi, khi gặp Nguyên Ngọc, tôi nói tới điều này. Ông cười, bảo: nhất trí thôi, nhưng ai làm? Tôi nhận làm, ông không nói gì cả. Tôi hiểu: là một dịch giả, ông biết việc ấy quá khó.

* Dịch tác phẩm tiếng Việt sang ngôn ngữ khác vẫn là điều khiến không ít biên dịch và chính tác giả đau đầu. Với trường hợp tiếng Bahnar thì sao?

- Tiếng nói, chữ viết Bahnar đang trong giai đoạn phát triển. Ngữ pháp khá đơn giản, vấn đề ở đây là từ vựng. Tiếng Việt của Nguyên Ngọc trong Đất nước đứng lên, mặc dù được viết lúc ông mới ngoài tuổi 20 nhưng rất uyển chuyển, nhuần nhuyễn, sâu sắc.

Bởi thế, có lẽ nhiều người khá bất ngờ khi người dịch cùng tôi là một giáo viên tiểu học, anh Y Phon. Vì phải là người Bahnar mới hiểu được lời ăn tiếng nói của chính dân tộc mình.

Chúng tôi bắt đầu công việc vào khoảng tháng 3/2012 và mất độ 2 năm để hoàn thành bản thảo. Công việc dịch khá vất vả, có nhiều đoạn, anh Y Phon đọc xong vài lần, vẫn không hiểu hết nghĩa. Lúc trực tiếp, khi qua điện thoại, tôi đành phải dịch tác phẩm ra một thứ tiếng Việt nôm na, mộc mạc hơn để anh hiểu cặn kẽ rồi chuyển ngữ. Quanh chúng tôi, luôn có hàng chục từ điển liên quan các loại, nhưng nhiều khi cũng bất lực, đành vào làng, tìm người già hỏi lại. Và nhiều khi hỏi cũng không xong. Từ điển Bahnar, kinh thánh, sách học chữ Bahnar đều được sử dụng làm căn cứ, nhưng giữa các tài liệu ấy cũng có nhiều điểm chưa thống nhất, buộc chúng tôi phải cân nhắc, lựa chọn.

* Cuốn sách sẽ có đời sống thế nào trong cộng đồng người Bahnar?

- Nhà văn Nguyên Ngọc vui khi biết đứa con của mình được in song ngữ. Ông có viết cho lần in này một lời giới thiệu ngắn gọn. Trong đó, ông gọi đây là "cuộc trở về đẹp đẽ". Ông cho rằng, qua đây, ông đã trả được một chút trong cái món nợ lớn, suốt đời, đối với đồng bào Tây Nguyên của mình.

Tôi cũng hy vọng, ở những nơi được dạy và học song ngữ, trong các trường nội trú, học sinh Bahnar sẽ thích cuốn sách này. Chỉ có thể in độ 500 bản, nhưng tôi ước ao rằng, tất cả các làng Bahnar, tất cả các trường học có học sinh Bahnar ở Gia Lai đều được tặng dăm cuốn sách này.

Hồng Thúy (thực hiện)

"Cuốn sách này được viết xong cuối năm 1955, cách nay đã 57 năm, đã được dịch ra hàng chục thứ tiếng Đông Tây, nhưng lại chưa có bản tiếng Bahnar, tiếng nói của hầu hết các nhân vật mà tác giả đã cố gắng làm sống dậy trên mấy trăm trang sách. Không gì phản ánh chân thực, sống động và sâu sắc tâm hồn một dân tộc bằng ngôn ngữ của chính dân tộc ấy..... Cho nên bản dịch Đất nước đứng lên từ tiếng Việt sang tiếng Bahnar do ông Y Phon, giáo viên ở làng Kon Chră, xã Hơra, huyện Mang Yang, Gia Lai công phu thực hiện chính là trả tác phẩm trở lại cho cội nguồn, cho chất thơ nguyên thủy của nó, cho làng Stơr của anh hùng Núp (mà vì điều kiện đặc biệt thời chiến tranh đã được đổi tên thành làng Kông Hoa trong sách), cho bà con Bahnar và Tây Nguyên mà tác giả đời đời biết ơn, và luôn còn thấy mắc nợ.

Cám ơn dịch giả Y Phon, cám ơn tất cả những người tâm huyết đã vượt qua rất nhiều khó khăn để tạo nên được cuộc trở về đẹp đẽ này. Cám ơn cội nguồn của tôi. Và của tác phẩm".

(Nhà văn Nguyên Ngọc)

http://thethaovanhoa.vn/van-hoa-giai-tri/cuoc-tro-ve-dep-de-cua-dat-nuoc-dung-len-n20140312100037850.htm

Bình chọn bài viết
Điểm trung bình : Tổng điểm : 69 / 15
Bình chọn :
Đánh giá bài viết
Đánh giá bài viết
Họ và tên :
Email :
( Email này sẽ được ẩn )
Nội Dung :
 

Tin mới hơn
Tin cũ hơn